Abdumajidova Shohidaxon Isroiljon qizi

Shohidaxon faoliyatini 2023-yilda ilmiy maqolalar yozishdan boshlagan. Bu sana uning ilmiy va tahliliy yo‘nalishdagi izlanishlari uchun muhim boshlanish nuqtasidir. Ilmiy maqola yozishga kirishish mavzu tanlash, manbalarni o‘rganish, fikrni dalillar bilan asoslash hamda natijani tartibli shaklda bayon etishni talab qiladi. Shu sababli mazkur boshlanishni uning mustaqil izlanishga, fikrini yozma ravishda ifodalashga va ilmiy mas’uliyatni his qilishga qaratilgan qadami sifatida baholash mumkin.

Bugunga qadar u 20 ga yaqin ilmiy ish muallifiga aylangan. Bu ko‘rsatkich taxminiy miqdor sifatida berilgan bo‘lsa-da, faoliyatning bir martalik urinish bilan cheklanmaganini yaqqol ifodalaydi. Ilmiy ishlar ustida muntazam ishlash mavzudan mavzuga o‘tish, yangi savollarni shakllantirish, turli ma’lumotlarni tahlil qilish va fikrni aniq ifodalash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Shohidaxonning ilmiy faoliyatidagi izchillik uning qiziquvchanligi bilan qat’iyatini amalda birlashtirayotganini ko‘rsatadi.

Ilmiy matn yaratish jarayoni ko‘pincha tayyor javoblarni takrorlashdan emas, masalaga to‘g‘ri savol qo‘yishdan boshlanadi. Muallif mavzuning dolzarbligini anglab, ma’lumotlar orasidagi bog‘lanishni ko‘rishi va o‘z fikrini tushunarli shaklda taqdim eta olishi zarur. Shohidaxonning ilmiy ishlar muallifi sifatidagi tajribasi unda aynan shunday tartibli fikrlash, matn bilan ishlash va natijaga bosqichma-bosqich erishish odatlari shakllanayotganidan darak berishi mumkin.

U bo‘sh vaqtida ham ilmiy maqolalar yozadi va ilmiy ishlar ustida tahlillar olib boradi. Bu holat ilmiy faoliyat uning uchun faqat dars yoki belgilangan vazifa doirasidagi mashg‘ulot emasligini ko‘rsatadi. Inson o‘z bo‘sh vaqtining bir qismini ma’lum bir faoliyatga ongli ravishda ajratsa, bu o‘sha yo‘nalishga nisbatan ichki qiziqish va davomiy e’tibor mavjudligidan dalolat beradi. Shohidaxonning izlanishlari ham uning tanlagan sohasini chuqurroq anglash istagi bilan bog‘liq.

Ilmiy faoliyatdagi natija faqat yozilgan ishlar soni bilan o‘lchanmaydi. Har bir mavzu ustida ishlash kuzatuv doirasini kengaytirishi, dalil va fikrni farqlashga o‘rgatishi, xulosaga ehtiyotkorlik bilan yondashish ko‘nikmasini kuchaytirishi mumkin. Shohidaxonning 2023-yildan buyon davom etayotgan mualliflik tajribasi uning keyingi tahliliy ishlari uchun ham muhim asos bo‘lib xizmat qilishi ehtimol. Ayniqsa, sotsiologiya sohasida yozma tahlil bilan empirik ma’lumotni uyg‘unlashtira olish katta ahamiyat kasb etadi.

Shohidaxon aholi fikrini o‘rganish bo‘yicha o‘tkazilgan 15 ga yaqin so‘rovnomada qatnashgan. So‘rovnoma jarayonida ishtirok etish odamlarning qarashlarini tizimli ravishda o‘rganish, savollarning qanday tuzilishini kuzatish va javoblardan ma’no chiqarish bilan bog‘liq amaliy tajriba beradi. Bunday jarayon sotsiologiya yo‘nalishida tahsil olayotgan talaba uchun nazariy tushunchalarning real ijtimoiy muhitda qanday ishlashini ko‘rish imkonini yaratadi.

U faqat tayyor so‘rovnomalarda qatnashib qolmagan, balki aholi fikrini o‘rganishga qaratilgan 2 ta so‘rovnoma muallifi hamdir. So‘rovnoma tuzish ishtirok etishdan farqli ravishda mavzuni belgilash, maqsadni aniqlashtirish, savollarni tushunarli va xolis shakllantirish hamda olinadigan javoblarning tahlilga yaroqliligini oldindan o‘ylashni talab qiladi. Mualliflik tajribasi Shohidaxonning tadqiqot jarayonida tashabbus ko‘rsatishga va mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishga tayyorligini ko‘rsatadi.

Aholi fikrini o‘rganish raqamlarni yig‘ish bilangina tugamaydi. Javoblar ortida odamlarning tajribasi, ehtiyoji, muammoga munosabati va ijtimoiy kayfiyati turadi. Analitik tahlilchi bu ma’lumotlarni umumlashtirishda bir tomondan aniq dalillarga tayanishi, ikkinchi tomondan esa asossiz umumlashtirishdan saqlanishi kerak. Shohidaxonning so‘rovnomalardagi tajribasi unda jamoatchilik fikriga diqqat bilan qarash va turli nuqtayi nazarlarni qiyoslash ko‘nikmasini rivojlantirayotgan bo‘lishi mumkin.

So‘rovnomalarda qatnashish bilan ikki tadqiqot vositasiga mualliflik qilish o‘rtasida tabiiy rivojlanish ko‘rinadi: avval jarayon ichida tajriba to‘plash, keyin esa o‘z g‘oyasi asosida savollar tizimini yaratish. Bu yo‘l uning faqat kuzatuvchi bo‘lib qolmasdan, tadqiqot jarayonining faol ishtirokchisiga aylanganini anglatadi. Mazkur tajriba kelajakda yanada kengroq tahliliy ishlar olib borish uchun amaliy tayanch vazifasini bajarishi mumkin.

Shohidaxonning sotsiologik yo‘nalishi uning kelajakdagi ijtimoiy maqsadi bilan ham mazmunan tutashadi. Jamiyatda o‘z o‘rnini topishda qiyinchilikka duch kelayotgan insonlarni qo‘llab-quvvatlash uchun ularning holati, qarashlari va ehtiyojlarini to‘g‘ri tushunish muhim. So‘rovnomalar bilan ishlash tajribasi esa muammoni taxminlar asosida emas, odamlarning bevosita fikri va o‘rganilgan ma’lumotlar orqali ko‘rishga o‘rgatadigan vositalardan biridir.

Shohidaxonning izlanishlari va faolligi bir qator e’tiroflarda ham aks etgan. U “Millat g‘ururi”, “Yurt tayanchi” va “Do‘stlik elchisi” ko‘krak nishonlari bilan taqdirlangan. Har bir ko‘krak nishonining nomi alohida mazmunni ifodalaydi, biroq ularning barchasini birlashtiradigan jihat — faoliyat va intilishning e’tirof etilganidir. Ushbu mukofotlar uning biografiyasida aniq qayd etilgan muhim natijalar qatoriga kiradi.

U, shuningdek, “Jadidlar grand prize-2026” g‘olibi hisoblanadi. 2026-yil bilan bog‘langan bu g‘oliblik Shohidaxonning erishgan yutuqlari orasida alohida o‘rin tutadi. Jadidlar nomi bilan atalgan tanlovdagi natija uning ilm, ma’rifat, tafakkur va yangilanish g‘oyalariga daxldor faoliyat yo‘nalishi bilan mazmunan uyg‘un ko‘rinadi. Biroq bu uyg‘unlikni baholashda tanlov haqida berilmagan qo‘shimcha tafsilotlarni to‘qimasdan, aynan g‘oliblik faktining o‘ziga tayanish muhim.

Yutuq inson bosib o‘tgan yo‘lning yakuni emas, ma’lum bosqichdagi natijasidir. Shohidaxonning ilmiy ishlar yozishi, sotsiologik so‘rovlarda qatnashishi va tahliliy faoliyat yuritishi bilan bir qatorda turli e’tiroflarga sazovor bo‘lgani uning izlanishlari ko‘rinadigan natijaga aylanganini anglatadi. Shu bilan birga, bunday e’tiroflar keyingi faoliyat uchun yanada yuqori mas’uliyat, tartib va davomiylikni talab qilishi mumkin.

Uning mukofotlari turli nomlarga ega bo‘lsa-da, Shohidaxon o‘z hayotiy prinsipida boshqalar bilan musobaqalashishni emas, kechagi holatidan yuqoriroq pog‘onaga chiqishni asosiy mezon sifatida ko‘radi. Shu sababli uning yutuqlarini faqat tashqi e’tirof sifatida emas, o‘z ustida ishlash jarayonining muayyan belgisi sifatida ham talqin qilish mumkin. Bu yondashuv mukofotni maqsadning o‘zi emas, davom etayotgan rivojlanishning bir bosqichi deb qabul qilishga undaydi.

Shohidaxonning dunyoqarashi shakllanishida onasining bir fikri katta ta’sir ko‘rsatgan: “Bir mag‘lubiyat hayotingizni to‘xtatib qo‘yishingiz uchun emas, balki yanada harakat qilishingiz uchun sabab bo‘lishi kerak”. Bu so‘zlarda muvaffaqiyatsizlikni yakun sifatida emas, yangi harakat uchun turtki sifatida qabul qilish g‘oyasi mujassam. Shohidaxonning qat’iyatlilikni o‘ziga xos fazilat sifatida ko‘rsatishi ham mazkur hayotiy saboq bilan uzviy bog‘liq ko‘rinadi.

Mag‘lubiyatdan keyingi munosabat inson xarakterini ko‘rsatadigan muhim holatlardan biridir. Qiyinchilik qarshisida to‘xtab qolish yoki undan xulosa chiqarib, yana harakat qilish o‘rtasidagi tanlov keyingi yo‘lga ta’sir qiladi. Onasining so‘zlari Shohidaxonga muvaffaqiyatsizlikni o‘z imkoniyatlariga chiqarilgan hukm deb emas, tajriba va o‘sish jarayonining bir qismi deb ko‘rishga yordam bergan bo‘lishi mumkin.

Uning hayotiy prinsipi ham kundalik qaror va shaxsiy taraqqiyotga qaratilgan: “Qabul qilayotgan bugungi qaroringiz ertangi hayotingizni sayqallab turadi. Kechagi o‘zingizdan yuqoriroq pog‘onada tursangiz bas, boshqalar bilan o‘zingizni solishtirishingiz shart emas”. Ushbu qarash bugungi tanlovlar kelajak natijalarini shakllantirishini, taraqqiyotning eng adolatli mezoni esa insonning avvalgi holati ekanini ifodalaydi.

Boshqalar bilan doimiy taqqoslash o‘rniga o‘z rivojlanishiga e’tibor qaratish ichki intizomni talab qiladi. Bunday yondashuvda inson o‘zining kuchli va zaif jihatlarini tan oladi, kechagi natijasini tahlil qiladi va ertangi bosqich uchun aniqroq qaror qabul qiladi. Shohidaxonning ilmiy izlanishlari, yozuvchilik mashg‘uloti va tahliliy faoliyatida ham muntazamlikka asoslangan shu ruhni ko‘rish mumkin.

Shohidaxonning fikricha, lider bo‘lish uchun inson, avvalo, o‘zini o‘zi boshqara olishi kerak. U mas’uliyatlilik, tartiblilik va intiluvchanlikni ham lider uchun eng muhim fazilatlar qatoriga kiritadi. Bu ta’rifda liderlik tashqi mavqe yoki boshqalarga buyruq berish bilan emas, shaxsiy intizom va o‘z xatti-harakatlari uchun javobgarlikni zimmasiga olish bilan boshlanishi ta’kidlanadi.

U boshqalar undan qiziquvchanlik va qat’iyatlilikni o‘rganishi mumkin, deb hisoblaydi. Qiziquvchanlik yangi savollarni paydo qilsa, qat’iyat shu savollarga javob topish yo‘lida davom etishga yordam beradi. Sotsiologik tahlil, ilmiy maqola va so‘rovnoma yaratish jarayonlari uchun bu ikki sifat ayniqsa muhim: birinchisi izlanishga boshlaydi, ikkinchisi esa boshlangan ishni natijaga olib borish imkonini beradi.

Shohidaxon bo‘sh vaqtida ilmiy maqolalar bilan birga hikoyalar ham yozadi. Ilmiy maqolada fikr dalil, tuzilma va tahlil orqali ifodalansa, hikoyada voqea, obraz va kechinmalar orqali ochiladi. Ularning shakli turlicha bo‘lsa-da, har ikkisi muallifdan kuzatuvchanlik, so‘z tanlash va o‘quvchiga mazmun yetkazish mahoratini talab etadi. Shohidaxonning ikki yo‘nalishda yozishi uning fikrlash doirasi tahlil va ijodni birlashtirishini ko‘rsatadi.

Hikoya yozish insonlar fe’l-atvori, qarorlari va turli hayotiy vaziyatlarga nisbatan sezgirlikni oshirishi mumkin. Bu jihat sotsiologik qarash bilan hamohang: har ikkala yo‘nalishda inson va uning muhit bilan munosabati markaziy o‘rin egallaydi. Shohidaxonning ijodiy mashg‘uloti uning ilmiy faoliyatiga bevosita tenglashtirilmasa-da, voqealarga turli rakurslardan qarash va murakkab fikrni tushunarli ifodalash qobiliyatini boyitishi ehtimol.

U sayohatga borishni ham bo‘sh vaqt mashg‘ulotlari qatorida tilga oladi. Sayohat yangi joylarni ko‘rish, turli muhitlarni kuzatish va kundalik odatlardan tashqaridagi hayot tarzini his qilish imkonini beradi. Sotsiologik qiziqishga ega inson uchun bunday taassurotlar jamiyat va insonlar haqidagi qarashlarni kengaytirishi mumkin. Shu bilan birga, sayohat uning hayotida dam olish va yangi kuzatuvlar to‘plashning bir shakli sifatida namoyon bo‘ladi.

Shohidaxon ilmiy ishlar ustida tahlillar olib borishni ham bo‘sh vaqtining bir qismi deb biladi. Bu mashg‘ulot uning faoliyati bilan shaxsiy qiziqishlari o‘rtasida keskin chegara yo‘qligini anglatadi. U yozish, o‘rganish, tahlil qilish va kuzatishni bir-birini to‘ldiradigan jarayonlar sifatida olib boradi. Bunday uyg‘unlik bilimni faqat dars doirasida emas, kundalik hayot davomida ham kengaytirishga xizmat qilishi mumkin.

Uning qiziqishlarida sokin va chuqur ishlashni talab qiladigan mashg‘ulotlar ustun: ilmiy matn yaratish, hikoya yozish va tahlil olib borish. Sayohat esa bu ichki izlanishlarga tashqi kuzatuvlar va yangi taassurotlarni qo‘shadi. Natijada Shohidaxonning bo‘sh vaqti ham o‘zini rivojlantirish, fikrini boyitish va kelgusi ishlariga mazmun to‘plash imkoniyatiga aylanadi.

Shohidaxon kelajakda penitensiar muassasalardan chiqqan ayollarni qo‘llab-quvvatlashga yordam berishni maqsad qilgan. Bu maqsad muayyan ijtimoiy guruhning jamiyatga qaytish jarayonida duch kelishi mumkin bo‘lgan qiyinchiliklariga e’tibor qaratadi. U mazkur ayollarga shunchaki yordam ko‘rsatishni emas, jamiyatda o‘z o‘rnini topishlari uchun imkon yaratishni istaydi. Maqsadning aynan imkoniyat yaratishga qaratilgani uning uzoq muddatli va amaliy natijani ko‘zlashini ko‘rsatadi.

Penitensiar muassasadan chiqqan insonning jamiyatga moslashuvi faqat uning shaxsiy harakatiga bog‘liq bo‘lmay, atrof-muhitdagi munosabat va mavjud imkoniyatlar bilan ham chambarchas aloqador bo‘lishi mumkin. Shohidaxonning sotsiologiya va analitik tahlil yo‘nalishidagi tajribasi ushbu masalaga odamlar fikri, ijtimoiy to‘siqlar va ehtiyojlarni o‘rganish nuqtayi nazaridan yondashishiga zamin yaratishi mumkin. Biroq uning rejasining aniq shakli berilmaganligi sababli, bu maqsadni aynan o‘zi ifodalagan doirada baholash to‘g‘ri bo‘ladi.

Uning bu niyati shaxsiy muvaffaqiyatni jamiyatdan ajratmaslik qarashini ifodalaydi. Ilmiy va tahliliy bilimlarni insonlarning real hayotidagi muammolar bilan bog‘lash jamiyat rivojiga xizmat qiladigan muhim yondashuvdir. Shohidaxon kelajakda o‘z tajribasi va imkoniyatlarini boshqalarning qayta o‘z o‘rnini topishiga ko‘maklashish uchun yo‘naltirishni istaydi. Bu maqsad uning faoliyatida ijtimoiy mas’uliyat mavzusi tobora muhimlashib borayotganini ko‘rsatadi.

Shohidaxonning yoshlarga yo‘llagan maslahati ham faol hayot pozitsiyasiga undaydi: “Vaqtingizni boshqalar hayotini tomosha qilishga emas, tomosha qilishga arzigulik hayot yaratishga sarflang”. Bu fikr vaqtni passiv kuzatuvga emas, o‘z maqsadi, bilimi va amaliy harakatiga sarflash g‘oyasini ilgari suradi. Uning o‘zi tilga olgan qiziquvchanlik, qat’iyatlilik, mas’uliyat va tartib kabi fazilatlar ana shunday hayotni yaratish uchun zarur ichki tayanchlar sifatida namoyon bo‘ladi.

Shohidaxonning bugungi yo‘li ta’lim, ilmiy mualliflik, jamoatchilik fikrini o‘rganish, tahlil va ijoddan tarkib topgan. Kelajak maqsadi esa bu tajribani jamiyatda yordamga ehtiyoji bor ayollarning o‘z o‘rnini topishiga ko‘maklashish bilan bog‘laydi. Uning biografiyasida bugungi qaror ertangi hayotni shakllantirishi haqidagi prinsip faqat shior bo‘lib qolmay, bosqichma-bosqich o‘sishga qaratilgan yo‘l xaritasi sifatida ko‘rinadi.