Axmatkulova Farangis Olimjonovna

Farangis 2005-yil 26-martda tug‘ilgan. U Toshkent shahrida yashaydi va o‘zining hozirgi izlanishlarini pedagogik yo‘nalish bilan bog‘lagan. U haqidagi ma’lumotlarda tug‘ilgan hudud batafsil ko‘rsatilmagan bo‘lsa-da, Toshkentdagi yashash muhiti uning universitetdagi o‘qishi va kasbiy izlanishlari bilan bog‘lanib turadi.

Nomzodning to‘liq ismi Axmatkulova Farangis Olimjonovna sifatida qayd etilgan. Dastlabki strukturalangan ma’lumotda familiya kirill yozuvida “Ахматкулова Фарангис Олимжоновна” tarzida berilgan bo‘lib, maqolada uning lotin yozuvidagi javoblarida qo‘llangan Axmatkulova Farangis Olimjonovna shakli asos qilib olindi. Ismning aynan qayd etilishi uning kasbiy yo‘nalishi bilan birga shaxsiy biografiyasini izchil ifodalashga xizmat qiladi.

Farangisning qisqa bioqatorida defektolog, maxsus pedagog, inklyuziv yo‘nalish vakili, logopediya amaliyotchisi va ijodkor sifatidagi qirralar jamlangan. Bu ta’riflar tayyor yakuniy maqomdan ko‘ra, uning hozir shakllanib borayotgan kasbiy hamda shaxsiy qiziqishlari doirasini ko‘rsatadi. U bir tomondan bolalarning nutqi va rivojlanish ehtiyojlari bilan ishlashga intilsa, ikkinchi tomondan ijodiy mashg‘ulotlar va turli fanlarni o‘rganish orqali dunyoqarashini kengaytiradi.

Biografiyasida e’tiborga molik jihat shundaki, u o‘zini faqat bitta mashg‘ulot bilan cheklab qo‘ymaydi. Kasb tanlashdagi asosiy yo‘nalish aniq bo‘lsa ham, yangi sohalarni o‘rganishga bo‘lgan qiziqish uning rivojlanishga munosabatini belgilaydi. Bunday yondashuv ayniqsa inson bilan ishlashni talab qiladigan pedagogik sohada kuzatuvchanlik, keng fikrlash va turli vaziyatlarni anglash uchun foydali bo‘lishi mumkin.

Farangis O‘zbekiston Milliy pedagogika universitetida tugallanmagan oliy ta’lim olmoqda. U defektologiya, ya’ni maxsus pedagogika yo‘nalishida tahsil oladi hamda ish faoliyatini ham shu soha bilan bog‘lagan. Universitetdagi o‘qish uning tanlagan kasbi uchun nazariy bilimlarni tartibli o‘zlashtirish, pedagogik tushunchalarni chuqurlashtirish va amaliy kuzatuvlar bilan bog‘lash imkonini bermoqda.

Uning o‘quv yo‘lida inklyuziv ta’lim bo‘yicha chuqur bilimlarni egallash muhim o‘rin tutadi. Bu yo‘nalish turli ehtiyojlarga ega bolalarning ta’lim jarayonidagi ishtiroki va ularni qo‘llab-quvvatlash masalalariga e’tibor qaratadi. Farangisning kelajak rejalarida aynan shu yo‘nalishda tahsil olayotgan yoshlarning jamiyatda o‘z o‘rnini topishiga yordam berish istagi borligi, uning universitetdagi bilimlarini uzoqroq maqsadlar bilan bog‘layotganini ko‘rsatadi.

U amaliyot jarayonida turli ehtiyojlarga ega bolalar bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirganini qayd etadi. Bu tajriba orqali u faqat muayyan metodlarni o‘rganib qolmay, sabr, bag‘rikenglik va muloqot madaniyatini ham mustahkamlagan. Bunday fazilatlar uning kasbiy qarashlarida insonning individual holatini e’tiborga olish zarurligi bilan uyg‘unlashadi.

Farangis hozircha o‘zining asosiy yutug‘i sifatida soha bo‘yicha amaliy tajribasini oshirish va maxsus ehtiyojli bolalarga ta’lim berish imkoniyatlarini kengaytirishni ko‘rsatadi. Bu yondashuv sertifikat yoki mukofot kabi tashqi natijalardan ko‘ra, kundalik tajriba va mahoratni rivojlantirishni muhim deb bilishini anglatadi. Uning o‘zini doimiy o‘qish va yangi bilimlarni o‘zlashtirishga yo‘naltirgani esa kasbiy shakllanishi davom etayotganini ko‘rsatadi.

Farangisning sohadagi amaliy yo‘li logopediya bo‘yicha amaliyot o‘tash va bolalar bilan nutq ustida ishlashdan boshlangan. Bu boshlanish uning tanlagan yo‘nalishi bevosita bolalar bilan muloqot, kuzatuv va ularning nutqiy rivojlanishiga e’tibor berishni talab qilishini anglaganini ko‘rsatadi. Nazariya bilan cheklanmasdan amaliy vaziyatlarda ishlash unga o‘zi o‘rganayotgan bilimlarning mazmunini his etish imkonini bergan.

Vaqt o‘tishi bilan Farangis o‘z ustida ishlab, dars berish va tadbirlar tashkil etish darajasiga yetgan. Bu ma’lumot uning amaliy tajribasi faqat kuzatuvchi sifatidagi ishtirok bilan tugamaganini, balki tashabbus va mas’uliyat talab etadigan ishlarni ham qamrab olganini bildiradi. Dars berish jarayoni materialni tushunarli yetkazish, tinglovchi yoki bolalarning ehtiyojini anglash va muloqotni boshqarishni talab qiladi.

Tadbirlar tashkil etish esa rejalashtirish, hamkorlik va tartibni ta’minlash kabi jihatlarni o‘z ichiga oladi. Farangis liderlik haqida so‘z yuritar ekan, mas’uliyat, atrofdagilar fikrini tinglab inobatga olish va mustaqil fikrga ega bo‘lishni eng muhim fazilatlar deb hisoblaydi. Uning dars va tadbirlar bilan bog‘liq tajribasi aynan shu qarashlar amaliy muhitda shakllanib borayotgan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Bolalar bilan ishlashda u uchun tayanch bo‘ladigan mezonlardan biri — har bir insonning qadri va imkoniyatlarini ko‘ra bilishdir. Bu prinsip turli imkoniyatlarga ega insonlarni tushunish va qo‘llab-quvvatlash haqidagi qarashlari bilan bevosita bog‘langan. Farangis bunday munosabatni boshqalarga ham o‘rgata olishini aytadi; bu uning mutaxassislikka insonparvarlik nuqtayi nazaridan yondashishini anglatadi.

Farangisning maqsad sari qat’iyroq intilishiga ta’sir qilgan voqea 7-sinf davriga borib taqaladi. O‘sha paytda undan yuqori sinfda o‘qiydigan o‘quvchilarning yutuqlari unga kuchli motivatsiya bergan. Ularning natijalari yosh Farangisda o‘z imkoniyatini sinab ko‘rish va o‘qishga jiddiyroq munosabatda bo‘lish istagini uyg‘otgan.

Uning maktabida har yili o‘quv yili oxirida a’lo baholarga o‘qigan o‘quvchilar uchun maktab direktori tomonidan alohida taqdirlash marosimi o‘tkazilgan. Tadbirda o‘quvchilar ota-onalari bilan birga qatnashib, yutuqlari uchun faxriy yorliq va sovg‘alar olishgan. Farangis ham ana shunday marosimda qatnashishni orzu qilgan. Bu orzu uning uchun mavhum havas emas, o‘qishdagi sa’y-harakatlarni aniq natijaga yo‘naltiruvchi maqsadga aylangan.

U shundan keyin darslarga yanada jiddiy yondashgan va 8 hamda 9-sinflarda ushbu taqdirlash marosimida qatnashishga muvaffaq bo‘lgan. Bu natija uning maktab davridagi muhim yutug‘i sifatida qayd etiladi. Ayniqsa, maqsadni ko‘rib, unga erishish uchun o‘z yondashuvini o‘zgartirishi Farangisning o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan munosabatini erta shakllantirgan.

Mazkur voqeada ota-onasining ishtiroki ham uning uchun ahamiyatli bo‘lgan. Ularning Farangis yonida bo‘lib, quvonchini bo‘lishgani unga yanada kuch bergan. Shunday qilib, maktabdagi taqdirlash marosimi faqat faxriy yorliq va sovg‘a olish bilan bog‘liq hodisa bo‘lib qolmagan, balki mehnat, qo‘llab-quvvatlash va o‘ziga ishonch o‘rtasidagi bog‘liqlikni his etishga xizmat qilgan tajribaga aylangan.

Farangisning hayotiy shiori: «Har bir avlod, o‘zining jasoratli g‘oyalari bilan tarixning yangi bobini yozadi.» Ushbu fikr uning yangilikka, faol harakatga va yoshlarning imkoniyatiga bergan bahosini ifodalaydi. U mazkur g‘oyani o‘zining o‘qish, amaliyot va kelajak rejalarida ham mazmunli yo‘nalish sifatida ko‘radi.

Uningcha, lider bo‘lish uchun eng muhim fazilatlar — mas’uliyat, atrofdagilar fikrini tinglab inobatga olish va mustaqil fikrga ega bo‘lishdir. Bu uch jihat bir-birini to‘ldiradi: mas’uliyat qaror oqibatini anglashni, boshqalarni tinglash hamkorlikni, mustaqil fikr esa o‘z pozitsiyasini shakllantirishni talab qiladi. Farangis uchun liderlik shunchaki boshqarish emas, balki o‘z qarori va atrofidagilarga munosabatda muvozanat saqlashdir.

U bag‘rikenglik va sabrni insoniylikning eng katta kuchi, deb biladi. Bu qarash uning bo‘lajak kasbiy vazifalari bilan ayniqsa yaqin: turli ehtiyojlar va imkoniyatlarga ega insonlar bilan ishlashda shoshilmaslik, e’tiborli bo‘lish hamda muloqotning mos usulini topish muhimdir. Farangisning fikricha, insonni tushunish va qo‘llab-quvvatlash avvalo uning qadrini hamda imkoniyatini ko‘ra bilishdan boshlanadi.

U boshqalarga turli imkoniyatlarga ega insonlarni tushunish va qo‘llab-quvvatlashni o‘rgata oladi, deb hisoblaydi. Bu fikr undagi ijtimoiy mas’uliyatni ko‘rsatadi. Farangis o‘zining kelgusidagi ishtirokini faqat individual kasbiy o‘sish bilan emas, balki atrofdagilarda ham bag‘rikengroq munosabatni mustahkamlash istagi bilan bog‘laydi.

Bo‘sh vaqtida Farangis yangi sohalarni o‘rganadi. Hozirda u chet tili — ingliz tili bo‘yicha ham ta’lim olmoqda. Ingliz tiliga e’tibor berishi uning kelajakda chet elda o‘qishni davom ettirish rejasiga mos keladi: til o‘rganish bu maqsadga tayyorgarlikning muhim qismi bo‘lishi mumkin.

U o‘zini ijodkor inson sifatida ham ko‘radi va turli xil kompozitsiyalar yaratadi. Ijod uning bioqatorida ham alohida qayd etilgan. Kompozitsiyalar yaratish Farangisning tasavvur, estetik did va mustaqil ifoda bilan bog‘liq qiziqishlarini ifodalaydi; u kasbiy mashg‘ulotidan tashqari o‘zini erkin namoyon etadigan maydonga ham ega.

Farangis o‘z sohasidan tashqari hamshiralik, buxgalteriya va boshqa yo‘nalishlarni ham o‘rganadi. Bu qiziqishlar turli kasblar mazmunini anglashga, hayotiy ko‘nikmalarni kengaytirishga bo‘lgan intilishidan dalolat beradi. U bularning qaysi birini kelajak kasbi sifatida tanlashi haqida ma’lumot bermagan, biroq o‘rganishga ochiqligi uning shaxsiy rivojlanish uslubining muhim jihati sifatida ko‘rinadi.

Turli sohalar bilan tanishish Farangisning asosiy mutaxassisligidan uzoqlashish emas, balki bilim doirasini boyitish sifatida namoyon bo‘ladi. Uning bolalar bilan ishlash tajribasi, ingliz tilini o‘rganishi, ijodkorligi va amaliy fanlarga qiziqishi birgalikda muntazam izlanishga asoslangan hayot tarzini ko‘rsatadi. Bu yo‘nalishlarning barchasi uning keyingi tanlovlarida qanday tutashishi vaqt o‘tishi bilan yanada ravshanlashadi.

Farangis kelajakda inklyuziv ta’lim yo‘nalishida tahsil olayotgan yoshlarning jamiyatda o‘z o‘rnini topishiga yordam berishni rejalashtiradi. Bu maqsad uning o‘zi o‘rganayotgan soha vakillari uchun kengroq imkoniyatlar yaratish istagini ifodalaydi. U sohaning rivojlanishiga o‘z hissasini qo‘shishni ham o‘z oldiga vazifa qilib qo‘ygan.

Uning yirik maqsadlaridan biri o‘qishini chet elda davom ettirishdir. Farangis bu rejani xalqaro tajriba bilan tanishish va o‘z kasbiga oid yangiliklarni o‘rganish imkoniyati sifatida ko‘radi. Keyinchalik o‘rgangan yangiliklarni yurtimizga olib kelish niyati esa uning bilim olishni mahalliy ehtiyojlar bilan bog‘lashga intilishini anglatadi.

Farangisning kelajak tasavvurida nazariy bilim, amaliy mashg‘ulot va jamiyatga foyda keltirish bir-biridan ajralmaydi. U hozir bolalar bilan nutq ustida ishlashdan boshlangan tajribasini kengaytirib borar ekan, kelgusida insonlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan tashabbuslarda ishtirok etishni istaydi. Bu reja uning inson qadrini ko‘ra bilish haqidagi prinsipiga mos keladi.

Yoshlar uchun bildirgan maslahati ham uning shaxsiy tajribasi bilan uyg‘un: «Yoshligingizni o‘zingizni rivojlantirishga, bilim olishga va boshqalarga foyda keltirishga sarflang. Chunki bugun ekkan urug‘ingiz — ertangi kuningizning hosilidir». Maktab yillarida taqdirlash marosimida qatnashish orzusini natijaga aylantirgani, bugun esa o‘z kasbiy mahoratini oshirishga intilayotgani bu fikrning uning hayotidagi amaliy mazmunini ko‘rsatadi.

Axmatkulova Farangis Olimjonovnaning bugungi yo‘li universitetdagi izlanish, bolalar bilan nutq ustida olib borayotgan amaliy mashg‘ulotlar, yangi bilimlarga ochiqlik va inson imkoniyatini qadrlash prinsipini birlashtiradi. U hali kasbiy shakllanish jarayonida bo‘lsa-da, tanlagan yo‘nalishining mazmunini amaliy tajriba orqali anglashga intilmoqda. Uning chet elda o‘qishni davom ettirish, o‘z sohasidagi yangiliklarni yurtiga olib kelish hamda inklyuziv yo‘nalishda tahsil olayotgan yoshlarning jamiyatda o‘z o‘rnini topishiga ko‘maklashish maqsadlari shu yo‘lning mantiqiy davomidir.

Farangisning qarashlarida kasbiy rivojlanish faqat individual yutuq emas, balki insonlarni tushunish va qo‘llab-quvvatlash mas’uliyati bilan bog‘langan. U bag‘rikenglik va sabrni insoniylikning eng katta kuchi deb biladi, har bir insonning qadri hamda imkoniyatlarini ko‘ra bilishni muhim prinsip sifatida tanlaydi. Bu qarashlar uning defektologiya va maxsus pedagogikadagi izlanishlari uchun mazmuniy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Uning yoshlarga qaratilgan fikri ham bugungi izlanishlari bilan uyg‘un: «Yoshligingizni o‘zingizni rivojlantirishga, bilim olishga va boshqalarga foyda keltirishga sarflang. Chunki bugun ekkan urug‘ingiz — ertangi kuningizning hosilidir». Maktabdagi aniq maqsad sari intilishdan boshlangan bu munosabat hozir yangi sohalarni o‘rganish, kasbiy mahoratni oshirish va kelgusida jamiyatga foyda keltirish rejalari orqali davom etmoqda.