Davlatova Nilufar Zavqiddin qizi

Nilufar Buxoro viloyati, Peshku tumanida yashaydi va maktabda tahsil oladi. Maktab davri insonning o‘z qiziqishlarini kuzatib, ularga mos yo‘nalishlarni tanlay boshlaydigan muhim bosqichdir. Uning biografik ma’lumotlarida aynan o‘quvchilik hayoti til o‘rganish, kitob mutolaasi, sport hamda qo‘l mehnatiga oid mashg‘ulotlar bilan yonma-yon keladi. Bu mashg‘ulotlar maktab ta’limidan tashqari vaqtni ham mazmunli tashkil etishga intilishini bildiradi.

Uning qisqa bio ta’rifida “Yosh kitobxon”, “Voleybolchi”, “Til o‘rganuvchi”, “Qo‘l mehnati ustasi” va “Olg‘a intiluvchi” degan ifodalar berilgan. Har bir ta’rif ma’lum bir qiziqish yoki odatga tayanadi. Kitobxonlik mutolaaga e’tiborni, voleybol jamoaviy sportga qiziqishni, til o‘rganish bilim doirasini kengaytirish istagini ifodalaydi. Gullar va taqinchoqlar yasashi esa uning qo‘l mehnati bilan bog‘liq ijodiy faoliyatini asoslaydi.

“Olg‘a intiluvchi” degan ta’rif esa qolgan to‘rt yo‘nalishni birlashtiruvchi ichki mezon sifatida ko‘rinadi. Bu sifat faqat biror tanlovdagi natija bilan emas, balki yangi bilimga qiziqish, sertifikatga tayyorgarlik va oliy ta’lim haqidagi rejalarda ham namoyon bo‘ladi. Hali maktabda tahsil olayotgan o‘quvchi uchun turli yo‘nalishlarda o‘zini sinash kelgusida qaysi sohani chuqurroq egallashini anglashga xizmat qilishi mumkin.

Nilufar hayotining bu bosqichi tayyor kasbiy xulosalardan ko‘ra izlanishlar davri ekanini uning o‘z ma’lumotlari tasdiqlaydi. U xorijiy tillar va sport yo‘nalishlarida faoliyat yuritishini qayd etgan. Bunday birikma aqliy izlanish va jismoniy faollikni qarama-qarshi qo‘ymasdan, ikkalasiga ham vaqt ajratishga bo‘lgan yondashuvni anglatadi. Shu bilan birga, uning asosiy o‘quv muhiti Peshku tumanidagi maktab hayoti bo‘lib qolmoqda.

Xorijiy tillarni o‘rganish Nilufar faoliyatidagi asosiy yo‘nalishlardan biridir. U bu mashg‘ulotni ikki yil avval tillarga qiziqish bilan boshlagan. Mazkur boshlanish sanasining aniq yil bilan emas, nisbiy vaqt orqali berilishi qiziqishning tabiiy ravishda shakllanganini ko‘rsatadi: avval qiziqish paydo bo‘lgan, so‘ng shu qiziqish muntazam o‘rganish niyatiga aylangan.

Til o‘rganish uning kelajak haqidagi rejalarida ham muhim o‘rin tutadi. U hozirda sertifikatga tayyorlanayotganini bildirgan. Sertifikatning turi yoki qaysi til bo‘yicha ekani ko‘rsatilmagan bo‘lsa-da, tayyorgarlikning o‘zi bilimni ma’lum mezon asosida sinovdan o‘tkazishga intilishini anglatadi. Bu jarayon o‘quvchidan muntazam mashq qilish, lug‘at boyligini kengaytirish va o‘rganganlarini mustahkamlashni talab qilishi mumkin.

Xorijiy tillarga qiziqishi kelajakda Turkiyaga ketish rejasi bilan ham mazmunan uyg‘unlashadi. Biroq uning ma’lumotlarida til o‘rganish faqat safar rejasiga bog‘langan vosita sifatida emas, mustaqil qiziqish sifatida ham tilga olinadi. Bu farq muhim: u ikki yil avval aynan tillarga qiziqish sababli o‘rganishni boshlagan. Demak, mazkur yo‘nalish uning shaxsiy o‘sishiga daxldor tanlovlardan biridir.

Sertifikatga tayyorlanish hali yakunlangan natija emas, balki davom etayotgan mehnat bosqichidir. Nilufarning biografiyasida ushbu holat tayyor yutuqlar bilan bir qatorda kelajakda erishilishi rejalashtirilgan marralar ham borligini ko‘rsatadi. Maktabdagi o‘qish, sport mashg‘ulotlari va mutolaa bilan birga til o‘rganishga e’tibor qaratishi vaqtini bir nechta maqsad o‘rtasida taqsimlashga urinayotganini bildiradi.

Nilufar erishgan aniq natijalar orasida “Yosh qutqaruvchilar” tanlovidagi 1-o‘rin bor. Bunday tanlovdagi ishtirok va yuqori o‘rin uning bellashuv sharoitida o‘zini sinab ko‘rganini anglatadi. Biografik ma’lumotlarda tanlovning o‘tkazilgan sanasi, bosqichi yoki alohida yo‘nalishlari keltirilmagan, shuning uchun bu natijaning mazmuni aynan berilgan fakt doirasida baholanadi: u mazkur tanlovda birinchi o‘rinni egallagan.

Kitobxonlik bilan bog‘liq faoliyati ham uning o‘zi tomonidan muhim ma’lumot sifatida qayd etilgan. “Yosh kitobxon” tanlovida 2-o‘rinni egallagani mutolaa bilan bog‘liq qiziqishi tanlovdagi ishtirokda ham ifoda topganini ko‘rsatadi. Kitob o‘qish uning bo‘sh vaqtdagi mashg‘ulotlaridan biri bo‘lib, tanlovdagi natija bu odatning faqat shaxsiy qiziqish darajasida qolmaganini bildiradi.

Kitobxonlikning Nilufar uchun ahamiyati faqat sovrinli o‘rin bilan cheklanmaydi. U o‘zi haqidagi qiziqarli yoki muhim ma’lumot sifatida aynan shu faoliyatni alohida ko‘rsatgan. Bu tanlov uning o‘zini qanday tasavvur qilishi haqida ham ma’lum tasavvur beradi: mutolaa uning vaqt-vaqti bilan qiladigan mashg‘ulotigina emas, balki shaxsiy qiyofasining muhim jihatlaridan biridir.

Tanlovlardagi ikki natija — birida birinchi, ikkinchisida ikkinchi o‘rin — turli mazmundagi bellashuvlarda qatnashganini ko‘rsatadi. Ularni umumiy va noaniq “yutuqlar” degan so‘z bilan almashtirish Nilufarning mehnati natijasidagi farqlarni yo‘qotgan bo‘lar edi. Bir yo‘nalish qutqaruvchilikka oid tanlov tajribasini, ikkinchisi esa kitobxonlikdagi faolligini aks ettiradi. Bu natijalar uning qiziqishlari bir sohaga qamalmaganini ko‘rsatadigan aniq dalillardir.

Sport Nilufar faoliyatining ikkinchi muhim yo‘nalishidir. U voleybol bilan shug‘ullanadi hamda bo‘sh vaqtida sportga vaqt ajratishini aytgan. Voleybolning o‘ziga xos jihati shundaki, unda shaxsiy tayyorgarlik jamoa ichidagi hamkorlikdan ajralmaydi. Shuning uchun bu sport turi uning faol turmush tarziga bo‘lgan qiziqishi bilan birga, bir maqsad yo‘lida boshqalar bilan harakat qilish tajribasini ham anglatishi mumkin.

U voleybol sport turi bo‘yicha “Krug bilan” 1-o‘rinni olgan. Nomi ma’lumotlarda aynan shu shaklda berilgan mazkur yo‘nalish yoki tadbirdagi natija uning sportdagi aniq muvaffaqiyatidir. U bu o‘ringa qaysi musobaqa, jamoa yoki bosqich doirasida erishgani haqida qo‘shimcha tafsilotlar berilmagan. Biroq birinchi o‘rin sport mashg‘ulotlari uning hayotida natija berayotgan yo‘nalishlardan biri ekanini ko‘rsatadi.

Voleybolchi degan qisqa ta’rif uning o‘zini tasvirlashida bejiz tanlanmagan. Til o‘rganuvchi va kitobxon sifatida u bilimga yo‘naltirilgan faoliyatni ifodalasa, voleybolchi sifatida jismoniy chiniqish hamda harakatga tayyorlikni ko‘rsatadi. Sport bilan muntazam shug‘ullanish, ayniqsa maktab davrida, kun tartibi va intizomni saqlashga yordam berishi mumkin; Nilufar ma’lumotlaridagi olg‘a intilish g‘oyasi bilan bu jihat uyg‘unlashadi.

Uning hayotiy yo‘lida sport, mutolaa va til o‘rganishning yonma-yon turishi muvozanatli qiziqishlarni anglatadi. Bu yerda voleybol boshqa mashg‘ulotlarga qo‘shimcha bezak emas: alohida natija qayd etilgani uning ahamiyatini belgilaydi. Shuningdek, sportga oid band uning liderlik haqidagi qarashlari bilan ham bilvosita bog‘lanadi, chunki Nilufar insonlarga o‘rnak bo‘lishni yetakchilikning eng muhim fazilati deb hisoblaydi.

Nilufar bo‘sh vaqtini uch asosiy mashg‘ulot bilan to‘ldiradi: kitob mutolaa qiladi, gullar va taqinchoqlar yasaydi, sport bilan shug‘ullanadi. Bu ro‘yxatda mutolaa uning tanlovlardagi kitobxonlik tajribasi bilan bevosita bog‘lanadi. O‘qish odati bilim olishga qiziqishini davomli jarayonga aylantiradi va uning shaxsiy qiziqishlari ichida markaziy o‘rinlardan birini egallaydi.

Gullar va taqinchoqlar yasash esa qo‘l mehnati ustasi degan qisqa ta’rifning amaliy asosidir. Bunday mashg‘ulot mayda detallarga e’tibor, sabr va tasavvurni talab qilishi mumkin. Uning biografiyasida bu ishlar qaysi materiallardan bajarilishi, kim uchun yasalishi yoki mahsulotlarning ko‘rgazma hamda savdolarga aloqasi haqida ma’lumot yo‘q. Shunga qaramay, aynan gullar va taqinchoqlar alohida tilga olingani ijodiy mehnatga qiziqishi aniq ekanini ko‘rsatadi.

Qo‘l mehnati va kitob o‘qish ko‘pincha sokin, diqqat talab qiladigan mashg‘ulotlardir; voleybol esa harakat va jamoaviy faollikni talab qiladi. Ushbu turli faoliyatlarning bir o‘quvchi hayotida uchrashi Nilufarning qiziqish doirasi rang-barangligini ko‘rsatadi. U faqat bitta turdagi mashg‘ulot bilan kifoyalanmay, o‘ziga yaqin bo‘lgan bilimiy, ijodiy va jismoniy yo‘nalishlarga e’tibor beradi.

U o‘zini “Yosh kitobxon | Voleybolchi | Til o‘rganuvchi | Qo‘l mehnati ustasi | Olg‘a intiluvchi” tarzida ifodalagani ham ushbu mashg‘ulotlarning o‘zaro bog‘liqligini tasdiqlaydi. Bu yerda kitobxonlik, sport, til o‘rganish va yasash faoliyati aniq ishlarda ko‘rinadi. Intilish esa ularning barchasini davom ettirishga doir ichki qarash sifatida talqin qilinishi mumkin. Mazkur ta’rif Nilufarning bugungi qiziqishlarini qisqa, biroq mazmunli tarzda jamlaydi.

Nilufarga o‘qimay, boshqalarning qo‘liga muhtoj bo‘lib qolgan tanishlari ta’sir qilgan. Bu holat uning bilim olishga bo‘lgan munosabatini shakllantirgan omillardan biri sifatida qayd etiladi. U kuzatgan tajriba o‘qishning faqat baho yoki tanlov uchun emas, balki insonning o‘z yo‘lini belgilashi va mustaqil bo‘lishi uchun ham muhim ekanini anglashiga sabab bo‘lgan bo‘lishi mumkin.

Uning hayotiy prinsipi aniq ifodalangan: “Doimo olg‘a harakatdan to‘xtamaslik kerak.” Ushbu fikr uning ikki yil avval boshlangan til o‘rganishida, sertifikatga tayyorgarligida, tanlovlardagi ishtirokida va universitet haqidagi niyatida mazmunan ko‘rinadi. Prinsip tayyor natijaga erishgach to‘xtab qolmaslikni emas, doimiy izlanishni qadrlashini anglatadi.

Bu qarash boshqa odamlardan o‘rganilgan salbiy misolni faqat tashvish sifatida qabul qilish bilan cheklanmaganini ham ko‘rsatadi. Nilufar uni o‘z ustida ishlashga undovchi xulosaga aylantirgan. O‘qish, til o‘rganish va amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish uning tasavvurida mustaqil kelajak bilan bog‘liq bo‘lib ko‘rinadi. Bunday munosabat hali davom etayotgan ta’lim yo‘lida yo‘nalish beruvchi omil bo‘lishi mumkin.

Uning yoshlar uchun bildirgan motivatsion fikri ham mazkur prinsip bilan hamohang: “Hayot eng katta dars, unda qatnashmaslikning iloji yo‘q.” Bu iqtibos tajribadan chetda turmaslik, hayotda uchraydigan holatlardan saboq chiqarish g‘oyasini bildiradi. Nilufarning o‘zi ham turli tanlovlar, sport va ijodiy mashg‘ulotlarda qatnashib, tajriba to‘plash yo‘lini tanlaganini uning biografik ma’lumotlari ko‘rsatadi.

Nilufarning fikricha, lider bo‘lish uchun insonlarga o‘rnak bo‘lish eng muhim fazilatdir. Bu qarashda yetakchilik lavozim yoki unvon bilan emas, amaliy xulq-atvor bilan bog‘lanadi. Insonlarga o‘rnak bo‘lish talabi o‘z harakatlari uchun mas’uliyatni his etish, intilishlarni so‘z bilan emas, ish bilan ko‘rsatishga doir yondashuvni anglatadi.

U boshqalar undan bu hayotda olg‘a intilishni o‘rganishlari mumkin, deb hisoblaydi. Bu fikr uning shaxsiy prinsipiga mos keladi, ammo ayni paytda maqtovga emas, davomiy harakatga urg‘u beradi. Kitob o‘qish, sport bilan shug‘ullanish, xorijiy tillarni o‘rganish va sertifikatga tayyorlanish kabi mashg‘ulotlar bunday intilishning uning kundalik hayotidagi ko‘rinishlari sifatida baholanishi mumkin.

Kelajak uchun belgilangan ikki niyat mavjud: o‘zi xohlagan universitetga kirish va Turkiyaga ketish. Universitetga kirish rejasi maktabdagi ta’limni keyingi bosqich bilan bog‘laydi. U aynan qaysi universitet yoki mutaxassislikni tanlaganini ochiqlamagan, lekin oliy ta’limga intilishi bilim olishni davom ettirish istagini aniq ifodalaydi.

Turkiyaga ketish rejasi esa uning istiqbol haqidagi tasavvurida xalqaro makon borligini ko‘rsatadi. Bu niyat xorijiy tillarga qiziqish bilan ma’lum darajada tutashadi, biroq rejaning shakli, muddati va maqsadi haqida qo‘shimcha ma’lumot berilmagan. Hozirgi bosqichda Nilufarning eng aniq yo‘li maktabdagi o‘qishni, sertifikatga tayyorgarlikni va turli qiziqishlarini davom ettirishdan iborat. Shu yo‘l uning universitet va Turkiya haqidagi maqsadlariga tomon bosqichma-bosqich harakatini belgilaydi.

Davlatova Nilufar Zavqiddin qizining hozirgi biografik manzarasi Peshku tumanidagi maktab o‘quvchisining turli qiziqishlarni bir nuqtaga jamlay olayotganini ko‘rsatadi. U mutolaada o‘ziga yaqin mashg‘ulotni, voleybolda jismoniy faollikni, xorijiy tillarda yangi bilim imkoniyatini, gullar va taqinchoqlar yasashda esa ijodiy mehnatni ko‘radi. “Yosh qutqaruvchilar”dagi 1-o‘rin, “Yosh kitobxon”dagi 2-o‘rin hamda voleyboldagi “Krug bilan” 1-o‘rin uning bu yo‘nalishlardagi ishtiroki aniq natijalarga ega ekanini ko‘rsatadi.

Unga ta’sir qilgan kuzatuv — o‘qimay, boshqalarga qaram bo‘lib qolish holati — bilim va mustaqillikni qadrlashiga asos bo‘lib xizmat qilgan. Shu sabab uning oldinga intilish haqidagi prinsipi shunchaki umumiy shior emas, sertifikatga tayyorgarlik, o‘qishni davom ettirish va o‘z imkoniyatlarini kengaytirish bilan bog‘langan qarashdir. U insonlarga o‘rnak bo‘lishni liderlikning muhim belgisi deb bilishi ham bu yo‘ldagi mas’uliyatga munosabatini ifodalaydi.

Bugun uning oldida maktab ta’limi, til o‘rganish va o‘z qiziqishlarini chuqurlashtirish vazifalari turibdi. Ertaga esa o‘zi xohlagan universitetga kirish va Turkiyaga ketish niyati bor. Mazkur maqsadlar hali amalga oshiriladigan rejalar bo‘lsa-da, Nilufarning bugungi odatlari — mutolaa, sport, qo‘l mehnati, izlanish va harakatdan to‘xtamaslik istagi — bu rejalarga izchil tayyorgarlik ko‘rish uchun asos yaratadi.