Nazarova Asaloy Uchqunovna

Nazarova Asaloy Uchqunovna 05.07.2005-yilda Buxoro viloyatida tug‘ilgan. Uning hayot yo‘li bugun Toshkent shahri, Uchtepa tumanida davom etmoqda. Tug‘ilgan hudud va hozirgi yashash manzili uning biografiyasidagi aniq geografik nuqtalardir: Buxoro viloyatida boshlangan hayotiy yo‘l ta’lim va kasbiy izlanishlar bilan Toshkentda yangi bosqichga kirgan.

Asaloyning shakllanishida oiladagi ilmga munosabat muhim o‘rin tutadi. Ota-onasi yoshligidan uning o‘qishi, o‘rganishi va ayni davrni ilm olish uchun imkoniyat sifatida qadrlashi kerakligini ta’kidlab kelishgan. Ular bilim olishi uchun qo‘llaridan kelgan barcha sharoitlarni muhayyo qilishga intilganlari, shuningdek, uning har bir yutug‘idan o‘zidan ham ko‘proq xursand bo‘lishlari haqida so‘z yuritiladi.

Otasi qaysidir kursni yakunlaganidan keyin doimo: «Endi navbat qaysinga, nimani o‘rganmoqchisan?» deb so‘raydi. Bu savol uning oilasidagi rag‘batning mazmunini ochadi: ta’lim yakunlanadigan emas, izchil davom etadigan jarayon sifatida qaraladi. Onasining «O‘qigan inson hech qachon kam bo‘lmaydi, doim hurmatda va jamiyatda o‘z o‘rniga ega bo‘lib yashaydi» degan fikri esa Asaloyning ta’limga ijtimoiy qadriyat sifatida munosabatida namoyon bo‘ladi.

Bu oilaviy muhit uning turli yo‘nalishlarni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini qo‘llab-quvvatlagan bo‘lishi mumkin. Maxsus pedagogika uning asosiy kasbiy yo‘nalishi bo‘lsa-da, hamshiralik, arab tili, tibbiyot, psixologiya va ijodga qiziqishi bir-biridan uzilgan mashg‘ulotlar emas, balki bilim doirasini kengaytirishga bo‘lgan barqaror intilish sifatida ko‘rinadi.

Asaloy umumiy o‘rta ta’limni 296-maktabda oldi. Maktabni qizil shahodatnoma va oltin medal bilan yakunlagani uning o‘quv davridagi natijalarini aniq ifodalaydi. Bu natijalar keyingi ta’lim bosqichlari uchun puxta tayyorgarlik bo‘lib xizmat qilganini ko‘rsatadi.

Maktab yillarida u ko‘plab fan olimpiadalarida qatnashgan. Olimpiadalardagi ishtirok uning faqat dars dasturi bilan cheklanib qolmaganini, o‘z bilimini sinovdan o‘tkazish va kengroq akademik muhitda ishtirok etishga intilganini anglatadi. Biroq taqdim etilgan ma’lumotlarda olimpiadalarning aniq fanlari yoki natijalari ko‘rsatilmagan; uning qatnashgani esa maktab davrining muhim qismi sifatida qayd etiladi.

Qizil shahodatnoma va oltin medal Asaloyning muntazam mehnati natijasidir. Keyinchalik bir necha sohada o‘qish, kurslarda qatnashish va kasbiy amaliyotga kirishishida ham maktabda shakllangan intizomning davomiyligini ko‘rish mumkin. U bilimni qisqa muddatli maqsad emas, malaka va imkoniyatlarni kengaytiradigan vosita sifatida qabul qiladi.

Maktab davridagi natijalar Asaloyning o‘zini sinashga moyilligini ham ko‘rsatadi. Fan olimpiadalaridagi qatnashuv, o‘qishni yuqori ko‘rsatkichlar bilan tugatish va keyingi bosqichlarda qo‘shimcha yo‘nalishlarni egallash uning izlanishlari ketma-ketligini belgilaydi. Bu ketma-ketlikda oila rag‘bati, shaxsiy qiziqish va ta’limga jiddiy munosabat bir-birini to‘ldiradi.

Hozirda Asaloy Nizomiy nomidagi O‘zbekiston Milliy pedagogika universitetining 4-kursida tahsil olmoqda. U maxsus pedagogika va inklyuziv ta’lim yo‘nalishini tanlagan hamda tugallanmagan oliy ta’lim bosqichida o‘qishni davom ettirmoqda. Mazkur yo‘nalish uning bolalarning ta’limiy va rivojlanish ehtiyojlariga e’tibor qaratadigan mutaxassislikka tayyorlanayotganini belgilaydi.

Maxsus pedagogika va inklyuziv ta’lim Asaloyning keyingi faoliyatini bevosita belgilagan. U universitetdagi nazariy tayyorgarlik bilan bir qatorda, ikki yil davomida amaliyotchi talaba sifatida ish o‘rgandi. Bu davr unga o‘rganayotgan mutaxassislikni real ish jarayoni bilan bog‘lash, nazariy bilimlarni kuzatish va amaliy tajriba orqali mustahkamlash imkonini bergan.

U ayni paytda o‘z sohasi bo‘yicha bir qancha ustozga shogird sifatida bilimlarini oshirmoqda. Bu holat uning universitet ta’limini yetarli yakun deb hisoblamasligini, tajribali mutaxassislar ko‘magida kasbiy qarashlarini kengaytirishga intilishini ko‘rsatadi. Shogirdlik orqali o‘rganish uning kelajakda o‘zi ham shogirdlar tayyorlash niyati bilan mazmunan uyg‘unlashadi.

Asaloy defektolog sifatida o‘z bilimlarini boshqalar bilan bo‘lishishi mumkinligini aytadi. Bu fikr uning tanlagan sohasini faqat individual kasb emas, balki bilim va yordamni yetkazish maydoni sifatida tushunishini ko‘rsatadi. O‘zining kelajakda universitetda faoliyat yuritish istagi ham aynan shu pedagogik yo‘nalishning mantiqiy davomi bo‘lib ko‘rinadi.

Asaloyning kasbiy faoliyati birdaniga mustaqil ish bilan emas, ikki yillik amaliyotchi talaba bosqichi bilan boshlangan. U shu davrda ish o‘rganib, o‘z mutaxassisligi doirasidagi amaliy muhit bilan tanishdi. Talabalik va amaliyotning yonma-yon borishi kelajakdagi faoliyati uchun zarur tajriba yig‘ish yo‘li bo‘ldi.

U 2 oydan buyon xususiy markazda logoped-defektolog bo‘lib ishlaydi. Bu uning hozirgi amaliy faoliyatidagi aniq lavozim va ish maydonidir. Universitetning 4-kursida o‘qib turib mutaxassis sifatida ishlashi ta’lim va amaliyotni birlashtirayotganini anglatadi.

Logoped-defektologlik faoliyati uning maxsus pedagogika va inklyuziv ta’limdagi o‘qishi bilan uzviy bog‘langan. Ikki yil davomida o‘rganilgan ish tajribasi hamda ustozlarga shogird bo‘lib bilim oshirishi uning xususiy markazdagi faoliyatini kasbiy izlanishning davomiy qismi sifatida ko‘rsatadi. U o‘z sohasida bilimlarini yanada chuqurlashtirishga alohida e’tibor qaratmoqda.

Asaloy o‘zining bilim bo‘lishish imkoniyatlarini bir nechta yo‘nalishda tasavvur qiladi. Defektolog sifatida kasbiy tajribasini ulashish, arab tili ustozi sifatida til o‘rgatish va hamshiralik bo‘yicha tibbiy bilimlarini baham ko‘rish niyati uning amaliy faoliyatida xizmat va o‘qitish unsurlari birlashganini ko‘rsatadi. Bu yo‘nalishlarning har biri turli malakani talab qilsa-da, ularni birlashtiruvchi jihat — o‘rganilgan bilimni boshqalarga yetkazishdir.

Talabalikning ilk yillarida Asaloy o‘z sohasiga yaqinligi sababli umumiy hamshiralik bo‘yicha ta’lim oldi. Ushbu ta’limni yakunlaganini tasdiqlovchi diplom unga davlat va xususiy muassasalarda hamshira bo‘lib ishlash imkonini beradi. Hamshiralik bo‘yicha tayyorgarlik uning asosiy pedagogik yo‘nalishiga qo‘shimcha bilim va malaka olib kirgan.

Tibbiyotga qiziqishi Asaloyning o‘qish doirasi bilan cheklanib qolmaydi. U o‘zi yoqtirgan mutaxassislar faoliyatini hamda salomatlik bo‘yicha tavsiyalarni doimiy ravishda kuzatib boradi. Shuningdek, bu qiziqish asosida bir qancha kurslarda ham tahsil olgan. Bu holat tibbiy mavzularga muntazam e’tibor qaratishini ko‘rsatadi.

Hamshiralik diplomi va maxsus pedagogika yo‘nalishi turli kasbiy sohalar bo‘lsa ham, Asaloy ularni inson bilan ishlashga qaratilgan bilimlar sifatida ko‘radi. U hamshira sifatida tibbiy bilimlarini bo‘lishishi mumkinligini aytadi. Bu fikr uning o‘rganganlarini amaliy foyda beradigan shaklda yetkazishga intilishini ifodalaydi.

Tibbiyotga bo‘lgan qiziqish uning psixologiya bo‘yicha kurslardagi qatnashuvi bilan ham ma’lum ma’noda yonma-yon turadi. U psixologiya bo‘yicha 1–2 ta kursda qatnashgan. Ushbu turli yo‘nalishlarga murojaat qilishi Asaloyning o‘z sohasi bilan bevosita bog‘liq bo‘lmagan fanlardan ham yangi ma’lumot izlashini ko‘rsatadi. Bunda u hamma narsaga qiziqib yuradigan insonlar toifasiga kirishini ta’kidlaydi.

Til o‘rganishga qiziqqani sababli Asaloy arab tili bo‘yicha tahsil oldi va CEFR sertifikatini qo‘lga kiritdi. Mazkur sertifikat uning arab tilini o‘rganishdagi aniq natijasidir. Arab tili uning asosiy universitet yo‘nalishi bo‘lmasa-da, keyinchalik u bu bilimini o‘qituvchilik amaliyoti bilan bog‘ladi.

U kechki payt arab tilidan o‘quvchilariga dars beradi. Bu faoliyat Asaloyning bilimni egallash bilan birga uni boshqalarga tushuntirish va o‘rgatishga ham intilishini namoyon qiladi. Dars berish uning pedagogik qiziqishlarini faqat kelajakdagi reja emas, hozirning o‘zida davom etayotgan amaliy mashg‘ulotga aylantirgan.

Asaloyda biroz oratorlik qobiliyati borligi, shu sababli dars berish jarayonida va boshqa o‘rinlarda yangi ma’lumotlarni eshituvchiga yaxshi yetkazib bera olishi qayd etilgan. Bu qobiliyat uning arab tili o‘qituvchisi sifatidagi mashg‘ulotlarida ham, kelajakdagi universitet o‘qituvchisi bo‘lish niyatida ham ahamiyatli bo‘lishi mumkin. Nutq orqali tushuntirish uning bir nechta sohadagi bilimlarini boshqalar bilan bo‘lishishiga yordam beradigan jihatlardan biridir.

Asaloy 5 ta tilni o‘rganishni maqsad qilgan va hozircha 2 tasini o‘rgangan. Bu maqsad tilni faqat sertifikat bilan yakunlanadigan yo‘nalish sifatida emas, davomli o‘rganish maydoni sifatida ko‘rishini bildiradi. Arab tili bo‘yicha o‘qish va dars berish esa bu katta maqsadning bugungi kundagi amaliy qismidir.

Bo‘sh vaqtida Asaloy turli janrdagi ilmiy, diniy va badiiy kitoblarni o‘qiydi. Kitob tanlovining turli janrlardan iboratligi uning faqat kasbiy mavzular bilangina cheklanmasligini ko‘rsatadi. Ilmiy adabiyotlar o‘qishga bo‘lgan ehtiyojini, diniy kitoblar ma’naviy izlanishlarini, badiiy asarlar esa tasavvur va estetik qiziqishini to‘ldiradi.

U yengilroq deb bilgan kurslarda ham qatnashadi. Kurslar uning o‘z ustida ishlash usullaridan biri sifatida ko‘rinadi: Asaloy yangi mavzularni izlab, ularni qo‘shimcha ta’lim orqali o‘rganishga intiladi. Tibbiyot va psixologiya bo‘yicha kurslardagi qatnashuvi bu qiziqishning aniq yo‘nalishlarini belgilaydi.

Ba’zida ijodiy ilhomi kelganda turli suratlar chizadi. Surat chizish uning o‘quv va ish faoliyatidan tashqaridagi ijodiy mashg‘ulotidir. Bu qiziqish ilmiy va amaliy yo‘nalishlar bilan band kunlarda fikrni boshqa ifoda vositasi orqali berishga imkon yaratadi.

Uning qiziqishlari orasida muntazam o‘rganish asosiy umumiy chiziq bo‘lib turadi. Kitob o‘qish, kurslarda qatnashish, tibbiyot bo‘yicha mutaxassislarni kuzatish, psixologiyaga murojaat qilish hamda surat chizish turli shakllardagi faoliyat bo‘lsa-da, barchasi Asaloyning yangi ma’lumot va tajribaga ochiqligini ko‘rsatadi. Bu xususiyat uning kasbiy rejalari bilan ham chambarchas bog‘langan.

Asaloyning hayotiy prinsipi: «Eng muhimi, harakatdan to‘xtamaslik. Ikkita ishni chala qilgandan, bittasini mukammal qilgan afzal». Ushbu qarash uning ta’lim va faoliyatidagi ustuvorliklarni ifodalaydi. U bir necha yo‘nalishga qiziqsa ham, har bir ishga mas’uliyat bilan yondashish va uni sifatli bajarishga ahamiyat beradi.

Uning boshqa yoshlarga maslahatida ham davomiy harakat g‘oyasi markazda turadi. Asaloyning fikricha, eng qiyin vaqtda ham to‘xtab qolmaslik, oz-ozdan bo‘lsa ham oldinga qadam tashlash lozim. U har qanday sohada o‘rganishning qiyin bosqichi bo‘lishini, bu davr odatda o‘rganish boshlangandan so‘ng 3–4 oy o‘tib yoki keyinroq kuzatilishini ta’kidlaydi.

Uning kuzatuviga ko‘ra, bunday pallada hamma narsa qiyinlashib ketgandek, boshqalar yaxshi o‘zlashtirayotgandek, insonning o‘zi esa eplay olmayotgandek tuyilishi mumkin. Shaxsiy hayotdagi turli omillar ham to‘sqinlik qilib, hammasini to‘xtatish va tashlab ketish eng to‘g‘ri yo‘ldek ko‘rinishi ehtimoli bor. Asaloy aynan shunday holatda harakatdan to‘xtamasdan, qiyin bo‘lsa ham oldinga intilgan inson muvaffaqiyatga erishadi, deb hisoblaydi.

Liderlik haqida gapirganda, u tashkilotchilik hamda jamoani bir joyga yig‘ib, boshqara olish qobiliyatini eng muhim fazilatlar deb biladi. Uning ta’kidlashicha, universitet, maktab yoki ishxonadagi har bir guruhda boshqaruvchilik qobiliyatiga ega, intiluvchan va tashkilotchi inson bo‘ladi. Bunday inson jamoa a’zolarini bir joyga yig‘ib, har birining salohiyatidan kelib chiqib kerakli ishlarni taqsimlaydi hamda jamoada hamjihatlikni saqlab turadi. Bu qarashda liderlik buyruq berish emas, insonlarning imkoniyatini anglash va hamkorlikni yo‘lga qo‘yish sifatida talqin qilinadi.

Asaloy kelajakda o‘z sohasi bo‘yicha magistratura va undan yuqori bosqichlarda ta’lim olishni xohlaydi. Bu reja uning hozirgi 4-kursdagi tayyorgarligi bilan uzviy bog‘langan. U maxsus pedagogika va inklyuziv ta’limda egallayotgan bilimlarini keyingi ilmiy-ta’limiy bosqichlarda chuqurlashtirishni maqsad qilgan.

Uning asosiy kasbiy niyatlaridan biri universitetda o‘qituvchi sifatida faoliyat yuritishdir. Hozirning o‘zida arab tilidan o‘quvchilarga dars berayotgani va yangi ma’lumotlarni tinglovchiga yaxshi yetkazib bera olishi bu maqsadga mos tajriba va qobiliyatlarni shakllantirayotganini ko‘rsatadi. Kelajakda o‘z mutaxassisligi doirasida dars berish orqali bilimini kengroq auditoriyaga ulashishni istaydi.

Asaloy yaxshi mutaxassis bo‘lib, ko‘plab shogirdlari bo‘lishini xohlaydi. Bu maqsad uning hozirda bir qancha ustozga shogird bo‘lib bilim oshirayotgani bilan alohida bog‘lanadi: o‘zi o‘rganayotgan tajriba almashinuvi modelini kelajakda boshqalarga ham davom ettirish niyatida. Shu tariqa u kasbiy bilimning ustozdan shogirdga o‘tadigan davomiyligini qadrlaydi.

U doimo o‘z ustida ishlab, o‘rganganlari asosida ko‘plab maqola va kitoblar yozishni rejalashtiradi. Bu rejada ilm olish, amaliyot, o‘qitish va yozish bir zanjirning bo‘g‘inlari sifatida ko‘rinadi. Besh tilni o‘rganish maqsadi, oliy ta’limning yuqori bosqichlariga intilish, logoped-defektolog sifatidagi boshlang‘ich ish tajribasi hamda ta’lim berish amaliyoti Asaloyning bugungi yo‘lini belgilab turibdi. U bu yo‘lni harakatdan to‘xtamaslik va o‘rganilgan bilimni boshqalarga yetkazish tamoyillari asosida davom ettirishni ko‘zlaydi.

Nazarova Asaloy Uchqunovnaning bugungi faoliyati ta’lim, amaliyot va bilim ulashish kesishgan nuqtada shakllanmoqda. 296-maktabni qizil shahodatnoma va oltin medal bilan bitirgan o‘quvchidan Nizomiy nomidagi O‘zbekiston Milliy pedagogika universitetining 4-kurs talabasi hamda xususiy markazdagi logoped-defektologgacha bo‘lgan yo‘l uning izchil mehnatini ko‘rsatadi. Umumiy hamshiralik bo‘yicha diplom, arab tili bo‘yicha CEFR sertifikati, kechki darslar, ustozlardan o‘rganish va turli kurslardagi ishtirok bu yo‘lning ko‘p qirrali tomonlarini belgilaydi.

Uning kelajak maqsadlari ham ayni kundagi harakatlari bilan asoslangan: magistratura va undan yuqori ta’lim bosqichlari, universitetdagi o‘qituvchilik, shogirdlar tayyorlash, maqola va kitoblar yozish. Asaloy uchun bu rejalarning markazida kasbiy puxtalik va davomli o‘rganish turadi. U ilgari surgan «Eng muhimi, harakatdan to‘xtamaslik. Ikkita ishni chala qilgandan, bittasini mukammal qilgan afzal» tamoyili uning kelgusidagi izlanishlari uchun ham amaliy yo‘nalish bo‘lib qoladi.