Xudoyberdiyeva Madinabonu Baxtiyor qizi

Madinabonu 2009.16.04 sanasida tug‘ilgani ko‘rsatilgan. Uning tug‘ilgan joyi Jizzax viloyati, Baxmal tumani bo‘lib, hozir ham shu hududda yashaydi. Tug‘ilib-o‘sgan va yashab kelayotgan makonining birligi uning hayot yo‘li haqida berilgan ma’lumotlarda izchil aks etadi: shahardagi qisqa davr ortda qolgan bo‘lsa-da, uning kundalik hayoti yana qishloq muhiti bilan davom etgan.

Baxmal tumanidagi hayot Madinabonuning o‘zini anglash jarayoniga doir qarashlarida bilvosita ko‘rinadi. U ikki yil shaharda o‘qigach, qishloqqa qaytganini aytadi. Mazkur qaytish oddiy manzil almashinuvi sifatida emas, balki o‘z xatolari haqida o‘ylash, xulosaga kelish va keyingi yo‘lini qayta belgilash bilan bog‘langan davr bo‘lganini uning javoblaridan anglash mumkin.

Uning fikricha, bu xulosalarga kelishda ota-onasi, oila a’zolari va jamiyat katta yordam bergan. Bu e’tirof Madinabonuning shaxsiy o‘sishni faqat individual iroda mahsuli deb ko‘rmasligini bildiradi. U yaqinlari va kengroq ijtimoiy muhit ko‘magini tan oladi. Bunday munosabat uning mehribonlik, qat’iyatlilik va so‘nmas iroda kabi fazilatlarni qadrlashi bilan hamohangdir.

O‘zini “Maqsadli yosh” deb bilishi ham shu tajribalardan ajralmagan holda tushuniladi. U kelajak haqida umumiy orzu emas, balki aniq natijalar tilida gapiradi. Bunda tug‘ilgan hududida yashab turib ham katta o‘quv va kasbiy marralarni belgilash istagi ko‘rinadi. Uning hayot yo‘li hali boshlang‘ich bosqichda bo‘lsa-da, maqsadni belgilash va o‘z yo‘lini muntazam baholashga tayyorligi mavjud ma’lumotlarda aniq ifodalangan.

Madinabonu 9-sinfgacha o‘rta ta’lim muassasasida tahsil olgan. Keyingi bosqichda u 2-son texnikumda o‘qishni davom ettirmoqda. Shu ikki pog‘onali yo‘l uning hozirda o‘rta maxsus ta’lim darajasini ko‘rsatganiga mos keladi. Berilgan ma’lumotlarda muassasaning mutaxassislik yo‘nalishi yoki fakulteti tilga olinmagan, biroq u o‘quv dargohidagi tadbirlarda faol qatnashayotgani qayd etilgan.

Uning faolroq harakatlari 7-sinfida Toshkent shahriga borgani bilan bog‘lanadi: Madinabonu aynan shu yildan faoliyatini boshlaganini bildiradi. Ushbu ma’lumot uning qiziqishlari erta shakllana boshlaganini ko‘rsatadi. Biroq bu faoliyatning dastlabki turi yoki aniq yo‘nalishi haqida batafsil ma’lumot berilmagan; ma’lum jihati shuki, Toshkentga borish uning hayotidagi tashabbuskorlik davrining boshlanish nuqtasi sifatida eslanadi.

U shaharda ikki yil o‘qigan, keyin qishloqqa qaytgan. Bu davr Madinabonu uchun faqat yangi muhitni ko‘rish emas, balki o‘zini qayta baholash imkoniga aylangan. U ko‘plab xatolarga yo‘l qo‘yganini yashirmaydi va keyinchalik o‘ziga xulosa chiqarganini aytadi. Bunday ochiqlik uning yutuq haqidagi qarashini tushunishda muhim: u o‘zini o‘ziga qaytarishni eng katta erishgan natijasi deb hisoblaydi.

Hozirgi o‘qish davrida Madinabonu tadbirlarda ishtirok etish bilan birga, o‘z loyihasi ustida ham ish olib bormoqda. Loyihaning nomi va mavzusi ko‘rsatilmagan bo‘lsa-da, uning mavjudligi yoshning faqat tayyor imkoniyatlardan foydalanmay, alohida tashabbus bilan ham shug‘ullanayotganini anglatadi. O‘quv muhitidagi bunday ishtirok uning kelgusidagi rejalari uchun tajriba maydoni bo‘lishi mumkin.

Madinabonuning aniq qayd etilgan akademik natijalaridan biri — ona tili fanidan milliy sertifikat olganidir. Bu sertifikat uning qisqa bio-ta’rifida ham alohida o‘rin egallaydi: u o‘zini “Milliy sertifikat sohibasi” deb ifodalaydi. Natijaning mazmuni aynan ona tili fani bilan bog‘liq ekani uning o‘quv yutuqlarini umumlashtirmasdan, aniq fakt asosida baholash imkonini beradi.

Sertifikat Madinabonuning o‘z oldiga qo‘ygan katta rejalarida ham ma’lum ma’noda davomiylik kasb etadi. U davlat imtihonidan 189 ball olishni maqsad qilgan. Bu son uning kelajak rejasidagi ravshan mezondir: u natijani noaniq “yuqori ball” tarzida emas, aynan 189 ball shaklida belgilagan. Mazkur aniqlik uning liderlikka doir fikrlari bilan ham uyg‘un, chunki u aniq maqsad va tasavvurni eng zarur fazilat deb biladi.

Madinabonu erishgan narsalarini faqat tashqi hujjat bilan o‘lchamaydi. Uning “eng katta yutug‘i — o‘zini o‘ziga qaytargani” degan qarashi ichki o‘zgarishning ahamiyatini ko‘rsatadi. Ikki yil shaharda bo‘lib, keyin qishloqqa qaytganidan so‘ng xatolarini tan olishi va ular ustidan xulosa chiqargani ushbu fikrning hayotiy asosini belgilaydi. Bu yerda u mukammallikni emas, o‘z ustida ishlashni muhim deb bilayotgani seziladi.

Uning texnikum tadbirlaridagi faolligi va shaxsiy loyiha ustidagi mehnati ham ayni jarayonning amaliy tomoni hisoblanadi. Sertifikat, tadbirlar va loyiha bir xil turdagi natijalar emas: birinchisi fan bo‘yicha tayyorgarlikni, ikkinchisi jamoaviy muhitdagi ishtirokni, uchinchisi esa mustaqil tashabbusni ifodalaydi. Madinabonu bu yo‘nalishlarni birlashtirib, o‘zining “Maqsadli yosh” degan ta’rifini kundalik ishlari bilan to‘ldirmoqda.

Madinabonu yoshligidan volontyorlikka qiziqishini, bu sohada ko‘plab ishlarni olib borganini aytadi. Uning qisqa tarjimai holida “Volontyorlik ishqibozi” degan ta’rifning borligi ham bu qiziqish uning o‘zini taqdim etish usulida muhim ekanini ko‘rsatadi. Aniq tadbirlar, tashkilotlar yoki bajarilgan vazifalar nomlanmagan bo‘lsa-da, bu mashg‘ulot uning jamoaga daxldor bo‘lish istagini ifodalaydi.

Volontyorlikka qiziqish Madinabonuning odamlar haqidagi qarashlari bilan ham bog‘lanadi. U boshqalar undan qat’iyatlilik, mehribonlik va so‘nmas irodani o‘rganishlari mumkin, deb hisoblaydi. Bu uch fazilatning birikishi e’tiborga loyiq: qat’iyat maqsadga intilishni, mehribonlik insonlarga munosabatni, so‘nmas iroda esa qiyinchilikda davom etishni anglatadi. U o‘zining shaxsiy sifatlarini atrofdagilarga foyda berishi mumkin bo‘lgan jihatlar sifatida ko‘radi.

Uning hayotiy shiori ham bu qarashning ma’naviy asosini ochadi: «Qiyinchiliklar — zaiflik emas, o‘sish uchun imkoniyat». Mazkur iqtibos Madinabonuning shahardagi va qishloqqa qaytgandan keyingi tajribasini qanday anglashini yoritadi. U xatolar yoki murakkabliklarni yakuniy to‘siq sifatida emas, xulosa chiqarish va yangi bosqichga tayyorlanish omili sifatida talqin qiladi.

Jamoatchilikka qiziqish uning faqat tashqi faoliyatida emas, shakllanish haqidagi hikoyasida ham ko‘rinadi. Madinabonu ota-onasi, oila a’zolari va jamiyat yordam berganini ta’kidlaydi. Bu fikr odamning o‘z yo‘lini topishida yaqinlar va muhitning o‘rni borligini anglashini bildiradi. Shunday nuqtai nazar uning kelajakda styuardessa bo‘lish istagi bilan ham ehtiyotkorona uyg‘unlashadi: u tanlagan kasb yo‘lovchilar va insonlar bilan muloqotni talab qiladigan yo‘nalishdir.

Madinabonu bo‘sh vaqtini ingliz tilini yuqori natijaga olib chiqishga qaratadi. Buning uchun u chet el kitoblarini o‘qiydi. Bu odat uning “Kitobxon” degan qisqa bio-yorlig‘ini aniq mazmun bilan to‘ldiradi: mutolaa uning uchun shunchaki vaqt o‘tkazish emas, balki til ko‘nikmasini rivojlantirish vositasidir. Xorijiy adabiyotga murojaat qilishi uning belgilagan oliy o‘quv va kasbiy niyatlari bilan bog‘langan amaliy qadamdir.

Kitob o‘qish Madinabonuning yoshlarga bergan maslahatida ham markaziy o‘rin tutadi. U yangi ko‘nikmalarni egallash, til o‘rganish va mutolaa uchun ayni davr juda qulay ekanini uqtiradi. Uning bu tavsiyasi o‘z shaxsiy mashg‘ulotidan ajralmagan: u o‘zi ham ingliz tilini yaxshilash uchun chet el kitoblarini o‘qiydi. Ya’ni, uning murojaati faqat nazariy undov emas, hozirgi odati bilan mustahkamlangan qarashdir.

Liderlik masalasida Madinabonu eng muhim fazilat deb aniq maqsad va tasavvurni ko‘rsatadi. U shunday deydi: «Qayerga ketayotganini bilmaydigan yo‘lboshchiga hech kim ergashmaydi. Lider kelajakni aniq tasavvur qila olishi va bu maqsadi bilan boshqalarni ham ilhomlantira olishi kerak». Ushbu fikrda yo‘lboshchilik shaxsiy mavqe emas, yo‘nalishni ko‘ra bilish va odamlarni maqsad atrofida birlashtira olish masalasi sifatida talqin qilinadi.

Bu qarash uning o‘z rejalarini bayon etish usulida ham seziladi. U oliy o‘quv yurti, moliyalashtirish shakli, magistratura uchun mo‘ljallangan davlat va orzu qilgan kasbini aniq nomlaydi. Shuningdek, kundalik vaqtning bir qismini ertangi imkoniyatlarga poydevor bo‘ladigan ishlarga bag‘ishlash zarurligini ta’kidlaydi. Demak, uning tasavvurida maqsad faqat uzoq manzil emas; u bugungi intizom, kitobxonlik va yangi ko‘nikmalar bilan quvvatlanishi kerak.

Madinabonuning yaqin rejasidagi birinchi aniq marrasi — davlat imtihonidan 189 ball olish. Bu ko‘rsatkich uning bugungi o‘qishdagi sa’y-harakatlariga yo‘nalish beradi. Shundan keyingi niyati Toshkent jahon tillari universitetida byudjet asosida o‘qishdir. Bu tanlov uning ingliz tilini rivojlantirishga qaratgan mashg‘ulotlari va chet el kitoblarini mutolaa qilish odati bilan mazmunan bog‘lanadi.

U oliy bosqichdan keyin Koreya Respublikasida magistraturada tahsil olishni rejalashtirgan. Mazkur niyat uning rejalari faqat yaqin yillar bilan cheklanmasligini, keyingi kasbiy rivojlanish imkoniyatlarini ham oldindan tasavvur qilayotganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, u styuardessa bo‘lishni orzu qiladi. Bu maqsad xizmat ko‘rsatish, muloqot va til ko‘nikmalarining ahamiyati yuqori bo‘lgan kasbiy yo‘nalishga qiziqishini bildiradi.

Madinabonu yosh avlodga vaqtning qadriga yetish haqida murojaat qiladi: «Til o‘rganish, kitob o‘qish va yangi ko‘nikmalarni egallash uchun hozir eng ideal davr. Kuningizning bir qismini albatta ertangi kelajagingizga poydevor bo‘ladigan ishlarga bag‘ishlang. Hozir kiritgan kichik sarmoyangiz ertaga katta imkoniyatlar eshigini ochadi». Bu iqtibos uning katta maqsadlarga erishish haqidagi tasavvurini sodda va amaliy shaklda ifodalaydi.

Uning maslahatida “kichik sarmoya” deganda vaqt, e’tibor va mehnat nazarda tutiladi, degan ehtiyotkor xulosaga kelish mumkin. Chunki u o‘z hayotida ham kitob o‘qish, tilni kuchaytirish, tadbirlarda qatnashish, loyiha ustida ishlash hamda volontyorlikka qiziqish kabi kundalik harakatlarni birlashtirib bormoqda. Madinabonu uchun ertangi imkoniyat bugungi kichik qadamlar bilan ochiladi; uning rejalari aynan shu tamoyil asosida qurilgan.

Madinabonu o‘z oldiga qo‘ygan 189 ball, Toshkent jahon tillari universitetida byudjet asosida o‘qish, Koreya Respublikasida magistraturani davom ettirish va styuardessa bo‘lish kabi maqsadlarni hozirgi kundalik izlanishlari bilan bog‘laydi. Uning yo‘lida 7-sinfdagi Toshkent tajribasi, qishloqqa qaytish, xatolardan xulosa chiqarish, ona tili fanidan olingan milliy sertifikat, texnikumdagi tashabbuslar va kitobxonlik bir-birini to‘ldiruvchi bosqichlar sifatida ko‘rinadi. U kelajakni faqat katta reja sifatida emas, balki bugundan boshlab qilinadigan kichik, ammo izchil harakatlar natijasi deb anglaydi. Shu qarash Madinabonuning maqsadli yosh sifatidagi bugungi izlanishlarini uning kasbiy va shaxsiy niyatlari bilan real bog‘laydi.